शापित गर्भगृह भाग 1

#कालगर्भ

#शापित_गर्भगृह 

 भाग १: गुप्त उंबरठा

सह्याद्रीच्या उत्तुंग कुशीत विसावलेले ‘भूर्जेश्वर’ हे गाव एरवी अतिशय संथ, शांत आणि अलिप्त. पण तिथले अंगावर येणारे घट्ट, पांढरे धुके आणि आभाळाला गवसणी घालणारे काळेभोर डोंगर पाहिले, की गावाने स्वतःभोवती एका आदिम गूढतेचे पांघरुण ओढल्यासारखे वाटायचे. 

गावाच्या अगदी शेवटी, जिथे मानवी वस्तीची सीमा संपायची आणि घनदाट अरण्य सुरू व्हायचे, तिथूनच भूर्जेश्वराचा विस्तीर्ण आणि मन विषण्ण करणारा मंदिर परिसर सुरू व्हायचा. 

साधारण १२०० वर्षे जुने हे मंदिर काळ्या पाषाणात कोरलेले होते. मंदिराच्या अवाढव्य, भव्य भिंतींवर काळाच्या थपडांमुळे शेवाळ साचले होते, आणि कित्येक ठिकाणी तो वज्रपाषाणही आतून गोठल्यासारखा, थिजल्यासारखा भासायचा. स्थानिक गावकरी दिवसाही या मंदिराच्या छायेतून जाताना आपला वेग वाढवायचे. पण आज, याच मंदिराच्या आवारात आधुनिक विज्ञानाची उपकरणे आणि विज्ञानाचा अहंकार घेऊन वावरणारी माणसे दिसत होती.

भारतीय पुरातत्त्व विभागाचा (ASI) एक विशेष गट गेल्या तीन महिन्यांपासून या मंदिराच्या जीर्णोद्धाराचे काम करत होता. या अत्यंत महत्त्वाच्या आणि गुप्त मोहिमेचे नेतृत्व करत होता…. २८ वर्षांचा तरुण, तार्किक आणि प्रचंड महत्त्वाकांक्षी अधिकारी — अर्णव देशमुख.

अर्णव हा आजच्या पिढीचा चोखंदळ संशोधक होता. त्याचा देवावर, चमत्कारांवर किंवा कोणत्याही प्रकारच्या अतींद्रिय, अलौकिक गोष्टींवर तीळमात्र विश्वास नव्हता. त्याच्या मते, जगात अशी कोणतीच गोष्ट अस्तित्वात नाही, जी विज्ञानाच्या सिद्धांतांनी, गणिताने आणि आधुनिक उपकरणांच्या साहाय्याने सिद्ध करता येत नाही. 

अर्णवच्या अंगात नेहमीप्रमाणे तोच खाकी सफारी सूट असायचा, गळ्यात त्याचा आवडता 'लायका' कॅमेरा अडकवलेला असायचा, आणि हातात अत्याधुनिक 'थर्मल स्कॅनर' किंवा 'जीपीआर' (GPR - ग्राऊंड पेनिट्रेटिंग रडार) असायचे. त्याच्यासाठी इतिहास हा पूर्वजांचे अंधश्रद्धेचे खेळ नसून, केवळ रहस्य उलगडण्याचा एक भौतिक मार्ग होता.

"सर, डाव्या बाजूच्या खांबावरील हे कोरीव काम आठव्या शतकातील चालुक्य राजवटीशी तंतोतंत जुळणारे आहे, पण मुख्य गर्भगृहाची अंतर्गत रचना काहीतरी वेगळीच, संपूर्ण वास्तुकला शास्त्राला आव्हान देणारी गोष्ट सुचवतेय," त्याचा ज्युनियर असिस्टंट राहुलने अभ्यासाची फाईल अर्णवसमोर धरत म्हटले.

अर्णवने आपल्या डोळ्यांवरील चष्मा नीट केला, मंदिरात चालू असलेल्या मजुरांच्या कामाचे बारकाईने निरीक्षण केले आणि अतिशय ठाम आवाजात म्हणाला, "राहुल, आर्किटेक्चर कधीच खोटं बोलत नाही, आणि मनात येईल तसे अंदाज वर्तवणे हे शास्त्रज्ञाचे काम नाही. या मंदिराचा पाया जितका जुना दिसतोय, त्यापेक्षा याची भूगर्भातील रचना कितीतरी पटीने प्रगत आहे. मला यातल्या विटांच्या आणि दगडांच्या रचनेचा कार्बन-डेटिंग रिपोर्ट आज संध्याकाळपर्यंत कोणत्याही परिस्थितीत माझ्या टेबलवर हवा आहे."

हळूहळू सूर्य मावळतीला आला.

 सह्याद्रीच्या खोल दऱ्याखोऱ्यांतून येणारा वारा आता अधिकच थंड, सुसाट आणि हिंस्त्र सुटू लागला होता. मजुरांनी कपाळावरचा घाम पुसत आपले सामान आवरण्यास सुरुवात केली. 

भूर्जेश्वर गावात एक अलिखित, अघोषित नियम होता — रात्रीचे सात वाजत आले की संपूर्ण मंदिर परिसरात एक भयाण, हाडे गोठवणारी शांतता पसरायची. गावकरी या मंदिराच्या परिसरात रात्रीच्या वेळी फिरकणेही टाळायचे. त्यांच्या मते, सूर्यास्तानंतर हे मंदिर जिवंत माणसांचे राहत नव्हते, तिथे मानवी कल्पनेच्या पलीकडचे काहीतरी अदृश्य जागृत व्हायचे. 

पण अर्णवला मात्र अर्थातच या सगळ्या केवळ जुन्या भाकडकथा आणि लोकांची मानसिक दुर्बलता वाटायची.

"सगळ्यांनी काम थांबवा. सामान जागच्या जागी ठेवा आणि उद्या सकाळी सात वाजता मला मंदिराच्या आवारात रिपोर्ट करा," अर्णवने मजुरांना मोठा आवाज दिला.

त्याचा आदेश ऐकताच मजुरांनी सुटकेचा श्वास घेतला आणि ते घाईघाईने तिथून निघून गेले. आता त्या अथांग, काळोख्या मंदिरात फक्त अर्णव आणि राहुल दोघेच उरले होते. 

गर्भगृहाच्या आत त्यांनी तात्पुरता बसवलेला फक्त एकच पिवळा मर्क्युरी बल्ब जळत होता, ज्याच्या अंधुक प्रकाशामुळे भिंतींवर पडणाऱ्या त्यांच्याच सावल्या अक्राळविक्राळ, भयावह आणि जिवंत असल्यासारख्या वाटत होत्या.

गर्भगृहाच्या अगदी मध्यभागी भूर्जेश्वराचे भव्य शिवलिंग स्थापित होते. हे शिवलिंग सामान्य पाषाणाचे नक्कीच नव्हते, कारण त्यावर एक वेगळीच, काळपट निळसर अलौकिक चमक होती. अर्णव शिवलिंगाच्या अगदी जवळ गेला. 

आज त्यांच्या आराखड्यानुसार जीर्णोद्धाराच्या पुढच्या टप्प्यासाठी हे शिवलिंग मूळ जागेवरून काही इंच बाजूला सरकवायचे होते, जेणेकरून खालच्या पायाची मजबुती आणि जमिनीची क्षमता तपासता येईल.

"राहुल, जरा ते हायड्रॉलिक जॅक आणि लेझर लेव्हलर इकडे आण," अर्णवने बॅगेतून हातमोजे काढत म्हटले.

दोघांनी मिळून त्या आधुनिक उपकरणांच्या साहाय्याने अत्यंत सावधगिरीने त्या प्राचीन शिवलिंगाला सरकवण्यास सुरुवात केली. 

जसा जॅकचा हायड्रॉलिक दाब वाढला, तसा पाषाणावर पाषाण घासल्याचा एक प्रचंड, कानाचे पडदे फाडणारा आवाज संपूर्ण बंद मंदिरात घुमला. शिवलिंग जेमतेम दोन फूट बाजूला सरकले असेल, आणि अचानक जमिनीच्या गर्भातून एक कमालीची थंडगार हवेची झुळूक थेट अर्णवच्या चेहऱ्यावर आली. ती हवा इतकी जुनी, बंदिस्त आणि कुजट वासाची होती, की काही सेकंदांसाठी दोघांचाही श्वास कोंडल्यासारखा झाला.

"सर! खाली बघा..." राहुलचा आवाज भीतीने कमालीचा थरथरला. त्याचे बोट जमिनीकडे दाखवत होते.

त्या शिवलिंगाच्या खाली, जमिनीच्या पोटात एक प्रचंड पाषाणाचा दरवाजा दडलेला होता. तो जमिनीच्या पातळीशी इतका अचूक सांधला गेला होता की एरवी तिथे काही असेल याचा संशय येणेही निव्वळ अशक्य होते. 

सर्वात विचित्र आणि थक्क करणारी गोष्ट म्हणजे, त्या दरवाजावर एक अष्टधातूचे प्रचंड कडे होते आणि त्यावर एक अतिशय क्लिष्ट, चक्रासारखी भौमितिक नक्षी कोरलेली होती. त्या चक्राच्या मध्यभागी चार वेगवेगळे कप्पे होते, जे कोणत्यातरी प्राचीन, यांत्रिक कुलूपासारखे भासत होते.

अर्णवचे डोळे संशोधकाच्या आनंदाने आणि उत्सुकतेने चमकले. एका पुरातत्त्व शास्त्रज्ञासाठी हा जणू जगातील सर्वात मोठ्या रहस्याचा खजिनाच होता. त्याने वेळ न घालवता आपले 'थर्मल स्कॅनिंग गॅझेट' काढले आणि त्या दरवाजावर धरले; त्याला पाहायचे होते की या दरवाजाच्या खाली नेमकी किती खोली आणि पोकळी आहे.

पण... अर्णव स्कॅनरचे मुख्य बटण दाबणार, तितक्यात स्कॅनरच्या डिजिटल स्क्रीनवर काही सेकंद विचित्र रक्तासारख्या लाल रेषा आल्या आणि अचानक संपूर्ण स्क्रीन पांढरी पडली. "स्ट्रेंज बॅटरी डाऊन झाली की काय?" अर्णवने पुटपुटत उपकरणाचे रिस्टार्ट बटण दाबायचा प्रयत्न केला.

त्याच क्षणी, त्याच्या हातात असलेल्या त्या महागड्या स्कॅनरमधून तडतड असा आवाज आला, तीव्र ठिणग्या उडाल्या आणि ते उपकरण अर्णवच्या हातातच जळून खाक झाले! 

केवळ तेच नाही, तर गर्भगृहात लावलेला तो पिवळा मर्क्युरी बल्बही एकाएकी फ्युज झाला. 

संपूर्ण गर्भगृह एका गडद, भयावह आणि गूढ काळोख्या अंधारात बुडून गेले. मंदिरात आता फक्त त्यांच्या श्वासांचा आवाज ऐकू येत होता.

"सर... मोबाईलचा फ्लॅश चालू करा, पटकन!" राहुल अंधारात घाबरून ओरडला.

अर्णवने खिशातून आपला फोन काढला, पण आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे त्याचा नेहमी फुल चार्ज असणारा फोनही पूर्णपणे डेड झाला होता. स्क्रीनवर कोणतीच हालचाल नव्हती. "हे कसं शक्य आहे? दोन्ही उपकरणांचे क्युपिटर्स आणि आयसी एकदम कसे उडू शकतात? इथे कोणतंही इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक किंवा हाय-व्होल्टेज इन्स्ट्रुमेंट नाहीये!" अर्णवच्या तार्किक मेंदूला विज्ञानाचा हा धक्का पचवणे कठीण जात होते.

त्यांनी कसाबसा बॅगेतून एक जुना, मेकॅनिकल टॉर्च बाहेर काढला, जो बॅटरीवर चालत नसून हाताने क्रँक करून, म्हणजेच मॅग्नेटो पद्धतीने मॅन्युअली चार्ज करावा लागायचा. तो टॉर्च चालू झाला.

त्याच्या त्या हलणाऱ्या अंधुक प्रकाशात तो दगडी दरवाजा अधिकच गूढ आणि प्राचीन वाटू लागला. 

त्या दरवाजावर कोरलेली लिपी देवनागरी नव्हती, ब्राह्मी नव्हती, की मोडी नव्हती. ती काहीतरी वेगळीच, त्रिकोण, वर्तुळे आणि काही आदिम प्राण्यांच्या आकृत्यांची बनलेली सांकेतिक लिपी होती.

अर्णवने त्या दरवाजाच्या मधोमध असलेल्या धातूच्या कड्याला आपला उघडा हात लावला. तो धातू इतका थंड होता — अगदी बर्फासारखा, की अर्णवच्या हाताला झटका बसल्याची जाणीव झाली. जसा अर्णवचा हात त्या कड्याला लागला, तसा त्या चक्रासारख्या नक्षीतून जमिनीच्या आतून एक 'क्लिक' असा धातूचा आवाज झाला. 

जणू काही शतकांपासून थांबलेली एखाद्या महाकाय घड्याळाची सुई अचानक फिरली होती.

*घर्ऽऽऽ घर्ऽऽऽ...*

कोणत्याही मानवी प्रयत्नांशिवाय, तो प्रचंड पाषाणाचा दरवाजा हळूहळू पाठीमागे सरकू लागला. 

जमिनीच्या पोटातून एक अंधारी, खोल विहीर असल्यासारखा मार्ग उघडा झाला. तिथून खाली जाणाऱ्या दगडी पायऱ्या दिसत होत्या. त्या पायऱ्या पाषाणात अत्यंत बारीक कौशल्याने कोरलेल्या होत्या, पण त्या खाली कुठे संपतात, हे वरून दिसणे निव्वळ अशक्य होते. 

खालून येणारा थंड वारा आता अधिक तीव्र झाला होता, आणि त्या सुसाट वाऱ्यामध्ये एक अनाकलनीय, घुमणारा नाद होता... जणू कोणीतरी मैलोन् मैल दूरवरून मंद आवाजात कसलेतरी गूढ मंत्र गुणगुणत होते.

"सर, आपण आता वर जाऊया. पोलीस आणि बाकीच्या टीमला बॅकअपसाठी बोलावूया. हे काहीतरी वेगळंच आणि धोकादायक वाटतंय," राहुल भीतीने दोन पावले मागे सरकत म्हणाला. त्याचा चेहरा भीतीने पांढराफटफटका पडला होता.

"नाही राहुल. जर आपण आता थांबलो, तर उद्या सकाळी ही बातमी लीक होईल. मीडिया, स्थानिक लोक इथे गर्दी करतील आणि आपले संशोधन थांबेल. आपल्याला जे काही शोधायचे आहे, ते आत्ता आणि याच क्षणी शोधावे लागेल. तू इथेच दारापाशी थांब, मी खाली जाऊन फक्त एक प्राथमिक पाहणी करतो," अर्णवच्या मनातील संशोधक त्याच्या भीतीवर आणि तर्कावर पूर्णपणे वरचढ ठरला होता.

अर्णवने आपल्या कमरेला सेफ्टी रोप (दोरी) बांधली, तो मेकॅनिकल टॉर्च डाव्या हातात घट्ट पकडला, आणि उजव्या पायाने त्या गुप्त जिन्याच्या पहिल्या पायरीवर पाऊल ठेवले. जसे त्याचे पाऊल त्या पाषाणावर पडले, तशी त्याच्या पाठीमागची जमीन अचानक एकाएकी हादरली.

"सर! मागे या! तो दरवाजा..." राहुल अत्यंत आर्ततेने ओरडला.

पण तोपर्यंत खूप उशीर झाला होता. वरचा तो प्रचंड दगडी दरवाजा एकाएकी, अचाट वेगाने पूर्वरत जागेवर सरकला.

*धाड!*

एका प्रचंड, कानठळ्या बसवणाऱ्या आवाजासह तो रस्ता बंद झाला आणि अर्णव वरच्या मानवी जगापासून पूर्णपणे तुटला गेला. 

आता तो गर्भगृहाच्या खाली, त्या पूर्णपणे अंधाऱ्या, विस्मृतीत गेलेल्या गुप्त जिन्यावर अगदी एकटा उभा होता. मागे जाण्याचा रस्ता बंद झाला होता, आणि त्याच्या समोर होता फक्त एक न संपणारा, अनाकलनीय अंधार.

अर्णवने एक वळसा मारून पाहिला आणि दीर्घ श्वास घेतला. त्याच्या हृदयाचे ठोके कमालीचे वाढले होते, पण त्याने स्वतःच्या मनावर ताबा मिळवला.

 टॉर्चचा प्रकाश खाली सोडला आणि तो एका अज्ञात, १२०० वर्षे जुन्या रहस्याच्या दिशेने, त्या पायऱ्यांवरून एक-एक पाऊल टाकत खाली उतरू लागला.

पण जशा दहा पायऱ्या संपल्या, तशी अर्णवच्या कानावर जिन्याच्या खालून एक मंद टिक-टिक आवाज येऊ लागला. त्याने टॉर्चचा प्रकाश खाली टाकला, आणि त्याचे डोळे कपाळाला नडले. पायऱ्यांवर रक्ताचे ताजे थेंब पडले होते, आणि त्या थेंबांच्या शेजारीच पडलेले होते एक जुने घड्याळ... ज्याचे काटे चक्क उलट्या दिशेने फिरत होते!

पुढील भागात (भाग २ मध्ये) आपण पाहणार आहोत: अर्णव जेव्हा या जिन्याच्या शेवटी पोहोचतो, तेव्हा त्याच्यासमोर कोणते दृश्य उभे राहते? आणि तिथल्या त्या उलट्या फिरणाऱ्या घड्याळाचे काय गुपित असेल?

क्रमशः...

18 जून 2026 (गुरुवार) 

नमस्कार मंडळी 

कालगर्भ सिरीज मधली पुढची कथा आहे “शापित गर्भगृह” … 

आज या कथेचा पहिला भाग प्रकाशित करत आहे. 

ही कथा फेसबुक पेज, ब्लॉग आणि प्रतिलिपी वर वाचण्यास उपलब्ध होईल. 

तुमच्या प्रतिक्रियांचे स्वागत आहे. 

2016 पासूनचे माझे लिखाण वाचायचे असेल तर ते प्रतिलिपी ह्या अँप वर उपलब्ध आहे. 

बाकी सगळं काही दत्तात्रेयार्पणमस्तू!!! शुभं भवतू!!!

स्वतःला शोधताना - गौरी हर्षल