अनाहत भाग 4

कालगर्भ 

अनाहत

 भाग ४: विहिरीतला अनाहूत पाहूणा 

भाग ३ मध्ये आपण वाचलं की त्या अंगावर काटा आणणाऱ्या वळणानंतर, वैदर्भी आता मृत्यूच्या अगदी जवळ उभी आहे. 

रक्तविहिरीच्या त्या ओसाड, अंधाऱ्या तळाशी वैदर्भीचे श्वास रोखले गेले होते. वर जाण्याचा मार्ग राघवेंद्र सावंतने दोरी खेचून बंद केला होता, आणि समोर विहिरीच्या दगडांमधून एक अवाढव्य, काळाकुट्ट जिवंत नाग फुत्कारत बाहेर येत होता. त्याचे डोळे अंधारात जणू दोन जळत्या निखाऱ्यांसारखे चमकत होते. 

वैदर्भीने विहिरीच्या भिंतीला स्वतःची पाठ टेकवली. तिच्या अंगातून भीतीची लहर वेगाने दौडत होती. 

पण त्याही परिस्थितीत कुठे ना कुठे विठ्ठलदास आपल्याला वाचवायला येईल अशी तिला अपेक्षा होती. 

"विठ्ठलदास..." तिच्या सुकलेल्या ओठांतून अत्यंत क्षीण आवाज निघाला.

तो नाग वैदर्भीच्या अगदी जवळ, केवळ दोन फुटांच्या अंतरावर आला. त्याने आपला अवाढव्य फणा काढला. त्याची दुभंगलेली जीभ बाहेर येत होती. वैदर्भीने डोळे घट्ट मिटून घेतले. तिला वाटले की आता तिची जीवनयात्रा संपली. तिने मनातल्या मनात पांडुरंगाचा धावा केला. पण... दोन मिनिटे झाली, तरी काहीच घडले नाही. 

अचानक विहिरीतल्या त्या उग्र वासाऐवजी तिथे तळाशी पुन्हा एकदा अस्सल तुळशीचा आणि ओल्या चंदनाचा तीव्र सुगंध दरवळला.

वैदर्भीने हळूच डोळे उघडले. समोरचे दृश्य पाहून ती चकित झाली. तो नाग तिला डसण्यासाठी नाही, तर तिच्यासमोर शांतपणे फणा काढून डोलायला लागला होता. त्याच्या डोक्यावर, फण्याच्या अगदी मध्यभागी हुबेहूब गोपीचंदनाच्या टिळ्यासारखा पांढरा डाग होता. त्या नागाने आपली मान खाली झुकवली, जणू तो वैदर्भीला वंदन करत होता.

त्याच क्षणी, विहिरीच्या भिंतीवर पडलेल्या चंद्राच्या प्रकाशात एक आकृती उभी राहिली. तो विठ्ठलदास होता. त्याचे रूप तेजस्वी दिसत होते.

"रुक्मिणी... भिऊ नकोस. हा काळनाग माझा सखा आहे. शंभर वर्षांपासून माझ्या रक्ताच्या साक्षीने या मण्याचं रक्षण तोच करत होता," विठ्ठलदासचा आवाज वैदर्भीच्या थेट मनात घुमला.

"विठ्ठलदास! राघवेंद्रने मणी आणि साडी चोरली. तो खूप शक्तीशाली आहे. मी कशी बाहेर पडू?" वैदर्भी रडत म्हणाली.

विठ्ठलदास हसला. "तो मणी आणि साडी कापड नाही ग, ते आपले ऋणानुबंध आहेत. राघवेंद्रने जरी ते चोरले असले, तरी तो ते नष्ट करू शकत नाही. जोपर्यंत तू जिवंत आहेस, तोपर्यंत त्या साडीतली स्पंदनं जिवंत राहतील. हा नागराजा तुला बाहेर जाण्याचा मार्ग दाखवेल. 

     पण लक्षात ठेव, आज वारी वाखरीच्या दिशेने निघाली आहे. आषाढी एकादशीला अवघे दोन दिवस बाकी आहेत. वारी पंढरपुरात पोहोचण्याआधी तुला ती साडी आणि मणी राघवेंद्रकडून परत मिळवावा लागेल. अन्यथा, या जन्मीही आपला प्रवास अपूर्ण राहील आणि राघवेंद्र त्या साडीचा गैरवापर करून माझ्या आत्म्याला कायमचं दास बनवून ठेवेल." एवढं बोलून विठ्ठलदासची आकृती धुक्यासारखी विरघळली. 

त्या काळ्या नागाने विहिरीच्या एका बाजूला असलेल्या जुन्या लाकडी खांबाकडे आणि दगडांच्या कपारीकडे झेप घेतली. तिथे कापलेले जुने पायऱ्यांसारखे दगड होते, जे वरून पालापाचोळ्यामुळे झाकले गेले होते. नागाने तो पालापाचोळा बाजूला केला.

वैदर्भीने देवाचे नाव घेतले.आणि नागाच्या पाठीमागे जायचे ठरवले. तिच्या अंगात कुठूनतरी अद्भूत शक्ती संचारली. ती त्या दगडांवर पाय ठेवत, हाताला येईल तो आधार पकडत हळूहळू विहिरीच्या वरच्या काठावर आली. जेव्हा तिने विहिरीबाहेर पाऊल ठेवले, तेव्हा जंगलात पहाटेची कोवळी किरणे पडत होती. तो नाग विहिरीच्या तळाशी परत गेला होता.

वैदर्भी जंगलातून बाहेर पडली. तिचे कपडे फाटले होते, हाता-पायांवरून रक्ताचे हलके ओरखडे उमटले होते, पण तिचे डोळे ध्येयाने पेटले होते. ती चालत मुख्य रस्त्यावर आली. तिने एका स्थानिक गावकऱ्याकडून लिफ्ट घेतली आणि पुण्याच्या त्या गॅरेजमधून आपली कार ताब्यात घेतली.

आता तिला शोध घ्यायचा होता तो राघवेंद्र सावंतचा. राघवेंद्र हा कॉर्पोरेट जगतातील एक बडा फॅशन बिझनेसमन होता, हे तिला डिझायनर वर्तुळातून माहीत होते. तिने तिच्या फोनची बॅकअप सिस्टीम दुसऱ्या एका टॅबलेटवर ऑन केली. राघवेंद्रच्या सोशल मीडिया आणि बिझनेस नेटवर्कवर नजर टाकली असता, तिला एक अत्यंत धक्कादायक माहिती मिळाली.

राघवेंद्र सावंतने फेसबुक आणि इन्स्टाग्रामवर एक मोठी जाहिरात पोस्ट केली होती— 'द रॉयल पेशवाई कलेक्शन - लाईव्ह ऑक्शन'.

होय! राघवेंद्रने ती धूप-छाव पैठणी आणि तो दुर्मिळ पाचूचा मणी एका आंतरराष्ट्रीय फॅशन डीलर्सच्या लिलावात विकायला काढले होते. आणि आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, हा लिलाव कुठे होणार होता? तो लिलाव आषाढी एकादशीच्या पूर्वसंध्येला, म्हणजेच उद्या रात्री, पंढरपूरच्या चंद्रभागा नदीच्या तीरावर असलेल्या सावंत घराण्याच्या खाजगी वाड्यामध्ये होणार होता! 

राघवेंद्रने वारीच्या गर्दीचा फायदा घेऊन तिथे मोठी आंतरराष्ट्रीय सुरक्षा व्यवस्था तैनात केली होती.

"तू माझ्या मागच्या जन्माचा गैरवापर स्वतःच्या पैशासाठी करतोस ना राघवेंद्र? मी तुला यशस्वी होऊ देणार नाही," वैदर्भी स्वतःशीच पुटपुटली. तिने कार थेट पंढरपूरच्या दिशेने पळवली.

१४ जून २०२५. आषाढी एकादशीची पूर्वसंध्या.

संपूर्ण पंढरपूर नगरी भक्तांच्या अथांग सागराने ओसंडून वाहत होती.एकीकडे 'पुंडलिक वरदे हरी विठ्ठल'च्या जयघोषाने आकाश दुमदुमून गेले होते. चंद्रभागा नदीच्या पात्रात हजारो वारकरी स्नान करत होते. तर दुसरीकडे या भक्तीमय वातावरणापासून दूर, नदीच्या एका टोकाला, सावंत घराण्याचा एक आधुनिक, तीन मजली अलिशान वाडा सुरक्षेच्या कडक वेढ्यात उभा होता.

रात्रीचे नऊ वाजले होते. वाड्याच्या आत पांढरे कपडे घातलेले आंतरराष्ट्रीय बिझनेसमन आणि फॅशन डीलर्स जमले होते. वाड्याच्या मुख्य हॉलमध्ये एका काचेच्या बुलेटप्रूफ बॉक्समध्ये ती 'धूप-छाव' पैठणी साडी ठेवली होती. साडीच्या पदरावर तो पाचूचा मणी एका बाजूला चांदीच्या ट्रेमध्ये ठेवला होता. लिलावाची सुरुवात होणार होती.

वैदर्भीने एका साध्या वारकरी महिलेचा वेश घेतला होता. डोक्यावर पदर, कपाळावर बुक्का आणि हातात वारकऱ्यांची मोठी टाळ. ती वाड्याच्या पाठीमागच्या बाजूने, जिथे वाड्याच्या कर्मचाऱ्यांची ये-जा सुरू होती, तिथून गुप्तपणे आत शिरली. तिचे फॅशन डिझायनर असण्याचे कौशल्य इथे कामी आले; तिने वाड्याच्या अंतर्गत रचनेचा अंदाज अचूक बांधला होता.

हॉलमध्ये राघवेंद्र सावंत स्टेजवर गेला. मायक्रोफोन हातात घेऊन तो म्हणाला, "लेडीज अँड जंटलमॅन, आज तुमच्यासमोर जी साडी आहे, ती फक्त एक पैठणी नाही. या साडीच्या विणकामात एक अद्भूत चुंबकीय आणि आध्यात्मिक ऊर्जा आहे. आणि हा पाचूचा मणी... हा या साडीला पूर्ण करतो. याची मूळ किंमत आम्ही १० मिलियन डॉलर्सपासून सुरू करत आहोत!"

बोली लागायला सुरुवात झाली. "११ मिलियन... १२ मिलियन..."

वैदर्भी हॉलच्या एका खांबाच्या मागे उभी राहून हे सगळं पाहत होती. तिचे हृदय जोरजोरात धडधडत होते. तिला काहीतरी करायला हवे होते. तिने हळूच तिच्या झोळीतून टाळ बाहेर काढले. तिने विठ्ठलदासचे स्मरण केले.

अचानक, वैदर्भीने हॉलच्या मधोमध येऊन अत्यंत मोठ्या आवाजात टाळ वाजवायला सुरुवात केली— आणि ती आर्त आवाजात अभंग गाऊ लागली:

"काया ही पंढरी, आत्मा हा विठ्ठल…

 विठ्ठल-रुक्मिणीचा धागा, जन्माचा हा खेळ!"

हा अभंग विठ्ठलदास ती साडी विणताना म्हणत असे. वैदर्भी ला हा अभंग माहित असण्याचे काहीच कारण नव्हते. पण हा अभंग रुक्मिणीला माहीत होता. 

हॉलमधील सर्व श्रीमंत लोक आणि सुरक्षा रक्षक चक्रावून तिच्याकडे पाहू लागले.

 राघवेंद्रने वैदर्भीला पाहिले आणि त्याचा चेहरा रागाने लाल झाला. "सिक्युरिटी! कोण आहे ही मुलगी? बाहेर फेका तिला!" तो ओरडला.

चार धिप्पाड रक्षक वैदर्भीच्या दिशेने धावले. त्यांनी तिचे हात पकडले. पण वैदर्भीने हार मानली नाही. ती मोठ्याने ओरडली, "राघवेंद्र! हा लिलाव थांबव! ही साडी शापित आहे. मागच्या जन्मी तुझ्या खापरपणजोबांनी विठ्ठलदासला मारलं, आज तू त्याचा आत्मा विकतोयस? विठ्ठल तुला कधीच माफ करणार नाही!"

रक्षक तिला फरफटत बाहेर नेत होते. 

राघवेंद्र क्रूरपणे हसला आणि म्हणाला, "मागचा जन्म? अध्यात्म? हे सगळं मूर्ख लोकांसाठी असतं वैदर्भी! आज विठ्ठल काय, स्वतः देव जरी खाली आला, तरी हा लिलाव थांबू शकत नाही. ही साडी माझी आहे!"

राघवेंद्रने लिलाव पूर्ण करण्यासाठी हातोडा उचलला. "गोइंग वन्स... गोइंग ट्वाईस..."

पण तो हातोडा टेबलवर मारणार, इतक्यात संपूर्ण पंढरपूर शहराची वीज अचानक गुल झाली! 

वाड्यात पूर्ण अंधार पसरला. बॅकअप जनरेटर सुरू होणे अपेक्षित होते, पण तेही सुरू झाले नाही.

आणि त्या संपूर्ण गडद अंधारात, वाड्याच्या त्या अलिशान हॉलमध्ये अचानक... हजारो टाळांचा आणि मृदंगाचा कानठळ्या बसवणारा आवाज घुमू लागला! तो आवाज वाड्याच्या बाहेरून नाही, तर वाड्याच्या भिंतींमधून येत होता. हॉलचे तापमान अचानक गोठवणाऱ्या थंडीसारखे वजा अंशावर गेले. लोकांचे दात थंडीने वाजू लागले.

त्या अंधारात, काचेच्या त्या बुलेटप्रूफ बॉक्समधून एक तीव्र धूप-छाव रंगाचा निळा-जांभळा प्रकाश बाहेर पडला. आणि त्या प्रकाशाच्या मधोमध, लोकांच्या डोळ्यांदेखत... एक नव्हे, दोन नव्हे, तर हजारो वारकऱ्यांच्या आत्म्यांच्या सावल्या वाड्याच्या छतातून आणि भिंतींमधून आत प्रवेश करू लागल्या! त्यांच्या हातात भगवे झेंडे होते, आणि त्यांच्या चेहऱ्यावर क्रोधाचे भाव होते.

सर्व श्रीमंत खरेदीदार भीतीने आरडाओरडा करत दरवाजाच्या दिशेने धावू लागले. सुरक्षा रक्षक स्वतःच्या बंदुका टाकून पळाले. राघवेंद्र स्टेजवर एकटाच भीतीने थरथरत मागे सरकला.

त्या प्रकाशाच्या केंद्रस्थानी वैदर्भी उभी होती. तिच्या अंगात जणू स्वतः प्रत्यक्ष रुक्मिणीमातेची शक्ती संचारली होती. ती चालत त्या काचेच्या बॉक्सजवळ गेली. आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, तिच्या केवळ स्पर्शाने तो बुलेटप्रूफ काचेचा बॉक्स तडतडून फुटला!

वैदर्भीने ती धूप-छाव पैठणी साडी आणि तो पाचूचा मणी हातात घेतला.

"राघवेंद्र! आता तुझा हिशोब पूर्ण होणार!" वैदर्भीचा आवाज हॉलमध्ये प्रतिध्वनित झाला.

राघवेंद्रने अंधारात खाली पडलेली एक सुरक्षेची बंदूक उचलली. त्याने वैदर्भीवर नेम धरला. "तू... तू या वाड्यातून जिवंत बाहेर जाऊ शकत नाहीस वैदर्भी! मणी मला दे!" त्याने ट्रिगर दाबला.

धाडक!

गोळी सुटली. पण ती गोळी वैदर्भीला लागली नाही. त्या अंधारात, वैदर्भीच्या अगदी समोर... स्वतः विठ्ठलदासची दैवी आकृती उभी राहिली होती! गोळी त्याच्या आरपार गेली, पण विठ्ठलदासला काहीच झाले नाही. 

विठ्ठलदासने आपला हात पुढे केला. त्याच्या हाताच्या एका इशाऱ्याने राघवेंद्र हवेत उडाला आणि हॉलच्या जड लाकडी खांबावर जाऊन जोरात आदळला. तो रक्ताच्या थारोळ्यात जमिनीवर पडला.

विठ्ठलदास वैदर्भीकडे वळला. त्याचे डोळे शांत आणि आर्त होते. "रुक्मिणी... वेळ झाली आहे. वारी विठ्ठलाच्या दारापाशी पोहोचली आहे. उद्या आषाढी एकादशी आहे. सूर्योदयापूर्वी ही साडी घेऊन विठ्ठल मंदिराच्या महाद्वारात ये... तिथेच या जन्माचा खेळ संपेल."

विठ्ठलदास नाहीसा झाला. हॉलमधील तो प्रकाश आणि सावल्या गायब झाल्या. वीज परत आली. 

हॉल पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाला होता. राघवेंद्र जमिनीवर बेशुद्ध पडला होता.

वैदर्भीने साडी आणि मणी आपल्या बॅगेत सुरक्षित ठेवले. ती वाड्यातून बाहेर पडली आणि चंद्रभागेच्या तीरावरून मुख्य मंदिराच्या दिशेने धावू लागली. तिला सूर्योदयापूर्वी मंदिराच्या महाद्वारात पोहोचायचे होते.

पहाटेचे साडेपाच वाजले होते. आषाढी एकादशीचा पावन सूर्योदय होत होता. 

विठ्ठल मंदिराच्या महाद्वारात (नामदेव पायरीपाशी) लाखो वारकऱ्यांची गर्दी होती. वैदर्भी कशीबशी गर्दीतून वाट काढत नामदेव पायरीसमोर येऊन थांबली. तिच्या हातात ती पैठणी साडी आणि तो पाचूचा मणी होता.

तिने विठ्ठलाच्या मूर्तीकडे लांबून पाहिले. ती मनोमन म्हणाली, "विठ्ठलदास, मी आले आहे. तुझी साडी घेऊन आले आहे. आता मी हा मणी या साडीच्या पदरावर बसवते..."

तिने झोळीतून सुई-धागा काढला (जो तिने वाईच्या वाड्यातून आणला होता). तिने अत्यंत काळजीपूर्वक तो हिरवा पाचूचा मणी त्या मोराच्या अपूर्ण राहिलेल्या उजव्या डोळ्याच्या जागी बसवला आणि धागा घट्ट ओढला. साडी शंभर वर्षांनंतर अखेर पूर्ण झाली होती!

साडी पूर्ण होताच, त्या पैठणीमधून एक मंद, सुवर्ण प्रकाश बाहेर पडला. वैदर्भीच्या चेहऱ्यावर एक अलौकिक समाधान आले. तिचे मागच्या जन्मीचे कर्ज फिटले होते. तिने विठ्ठलदासच्या मोक्षासाठी डोळे मिटले आणि प्रार्थना केली.

पण... ती डोळे उघडणार, इतक्यात गर्दीतून एका वृद्ध पुजाऱ्याने तिचा हात पकडला. त्या पुजाऱ्याचे डोळे विस्फारले होते. त्याने त्या साडीच्या पदराकडे पाहिले आणि तो थरथरत्या आवाजात म्हणाला, "मुली... हे तू काय केलंस? ही साडी... ही साडी विठ्ठलदासची नाही!"

वैदर्भी दचकली. "म्हणजे? काय म्हणताय तुम्ही?"

पुजारी साडीचा पदर उलटा करून दाखवत म्हणाला, "बघ नीट! विठ्ठलदासने जी साडी विणली होती, तिच्या पदरावर दोन मोर होते. पण या साडीच्या पदरावर तीन मोर विणलेले आहेत! आणि हा तिसरा मोर... हा विठ्ठलदासचा नाही, तर हा त्या क्रूर सावकाराच्या घराण्याचा 'तामसी' मणी आहे! मुली, तू मणी बसवून विठ्ठलदासला मुक्त नाही केलंस, तर तू त्या सावकाराच्या आत्म्याला या साडीमध्ये कायमची अफाट शक्ती देऊन जिवंत केलंस!"

त्याच क्षणी, वैदर्भीच्या हातातील ती पैठणी साडी अचानक गर्द काळ्या रंगात बदलू लागली आणि पदरावरील तो तिसरा मोर जिवंत होऊन ओरडू लागला! आणि मंदिराच्या गाभाऱ्यातून विठ्ठलाच्या मूर्तीऐवजी एक अट्टहासाचा, क्रूर हसण्याचा आवाज संपूर्ण पंढरपुरात घुमला— राघवेंद्र सावंतचा आवाज!

वैदर्भीच्या पायाखालची जमीन पुन्हा एकदा सरकली. तिने विठ्ठलदासला मुक्त करण्याऐवजी एका महाभयानक असुरी शक्तीला नकळतच जागे केले होते!

पुढील भागात (भाग ५): वैदर्भीकडून झालेल्या या चुकीचा परिणाम काय होणार? राघवेंद्र सावंत आणि त्याच्या खापरपणजोबांचा तो 'तिसरा मोर' कोणता खेळ खेळत आहे? विठ्ठलदास आता वैदर्भीचा द्वेष करणार की तिला या नव्या संकटातून वाचवणार? जाणून घेण्यासाठी वाचा अनाहत भाग ५

क्रमशः 

12 जून 2026 

नमस्कार मंडळी फक्त 8 भागांची कथा आहे आणि 4 दिवसात संपणार आहे. कारण आधीच लिहून झाली आहे. फॉलो करा सगळे भाग सलग मिळतील. रोज दोन भाग प्रकाशित होतील. 

बाकी सगळं काही दत्तात्रेयार्पणमस्तू!!! शुभं भवतू!!! 

स्वतःला शोधताना - गौरी हर्षल