अनाहत भाग 7

#कालगर्भ

#अनाहत

भाग ७: कोण आहे तो शेवटचा अंश? 

भाग ६ च्या शेवटी आपण बघितलं की त्या भावनिक आणि गूढ वळणावर विठ्ठलदासचा आत्मा अदृश्य झाला. 

 पण विठ्ठलाच्या मूर्तीतून मिळालेल्या त्या गुप्त संदेशाने वैदर्भीला पुन्हा एकदा वाईच्या दिशेने जाण्याचा संकेत दिला.

पंढरपूरच्या रुक्मिणी मातेच्या गाभाऱ्यात झालेला तो अद्भूत प्रकार आणि थेट विठ्ठलाकडून मिळालेला तो संदेश वैदर्भीच्या मनात चक्रावून टाकणारा ठरला होता. तिच्या डोळ्यांतील अश्रू अजून वाळले नव्हते. तिच्या हातात ती आता पूर्णपणे जोडलेली, तेजस्वी धूप-छाव पैठणी साडी होती. ती साडी घेऊन वैदर्भी जड पावलांनी गाभाऱ्याबाहेर पडली. आषाढी एकादशीची ती रात्र आता संपत आली होती. पंढरीच्या वाळवंटात लाखो वारकरी अजूनही भजनात मग्न होते, पण वैदर्भीचे पाय आता एका नवीन रहस्याच्या ओढीने थेट वाईच्या दिशेने धावू लागले होते.

"विठ्ठलदासचा शेवटचा अंश अजूनही शिल्लक आहे? ही सगळी गुंतागुंत नेमकी काय आहे? " हा एकच प्रश्न तिच्या मनात सतत फेर धरत होता.

तिने पहाटेच पंढरपूर सोडले आणि वाईच्या दिशेने कार पळवली.

 सकाळच्या कोवळ्या उन्हात सातारा जिल्ह्याची ती सह्याद्रीची वळणे आणि कृष्णा नदीचे पात्र पुन्हा एकदा तिच्या डोळ्यांसमोर आले. 

वैदर्भीचे शरीर तीन दिवसांच्या या मानसिक आणि शारीरिक त्रासामुळे पूर्ण थकले होते. डोळे झोप घेण्यासाठी तडफडत होते. तिच्या गळ्यावरचा तो तुळशी माळेचा वळ आता हलका झाला होता, जणू तिथली नकारात्मकता संपली होती आणि आता फक्त एक शेवटची आस उरली होती. ह्या सगळ्या गूढ रहस्याचा अंत करण्याची…

दुपारच्या सुमारास वैदर्भी वाईच्या त्या 'वासुदेव गल्लीत' पोहोचली. गल्लीत तीच जुनी शांतता होती. कार बाजूला लावून ती त्या काळ्याभोर, पडक्या वाड्यासमोर आली. वाड्याच्या दरवाजावरील ती 'विठ्ठलदास विणकर' ही पाटी आता तिला शापित वाटत नव्हती, तर त्यात एक आपुलकी जाणवत होती.

तिने वाड्याच्या आवारात प्रवेश केला. यावेळी तिथे तो वृद्ध माणूस नव्हता, जो तिला पहिल्यांदा भेटला होता. संपूर्ण वाडा रिकामा होता. वैदर्भीने झोळीतून ती धूप-छाव पैठणी साडी बाहेर काढली आणि वाड्याच्या मध्यभागी असलेल्या त्या जुन्या हातमागावर नेऊन ठेवली. साडी तिथल्या लाकडी चौकटीवर ठेवताच, संपूर्ण वाड्यात अचानक हातमाग चालवण्याचा तो परिचयाचा लयबद्ध आवाज घुमू लागला.

*खट... खट... खट...*

वैदर्भीने चकित होऊन आजूबाजूला पाहिले. 

हातमाग आपल्याआप हलत नव्हता, पण हवेत तो आवाज स्पष्ट ऐकू येत होता. आणि त्या आवाजासोबतच, हातमागाच्या खाली असलेल्या मातीच्या जमिनीतून एक लहान, सोनेरी प्रकाशाची रेघ बाहेर पडताना दिसती झाली.

"जमिनीच्या खाली?" वैदर्भीच्या मनात विठ्ठलाचा तो संदेश आठवला— 'तिथे विठ्ठलदासचा शेवटचा अंश तुझी वाट पाहत आहे.'

वैदर्भीने बाजूला पडलेली एक जुनी लोखंडी पहार उचलली. तिने पूर्ण ताकदीनिशी त्या हातमागाच्या खालची माती उकरायला सुरुवात केली. कोण कुठली ती मुंबईची नाजूक, फॅशन डिझायनर मुलगी आज मातीत हात घालून काहीतरी शोधत होती. तिच्यामध्ये झालेला हा बदल केवळ परिस्थितीमुळे नव्हता, तर तिच्या आत्म्याला मागच्या जन्मीच्या कर्तव्याची जाणीव झाली होती.

साधारण दोन फूट माती उकरल्यानंतर, पहार एका जड, लाकडी वस्तूवर आदळली. ठक! असा आवाज आला. 

वैदर्भीने हाताने ती माती बाजूला केली. खाली एक छोटी, शिसवी लाकडाची जुनी पेटी होती. ही तीच पेटी होती जी तिने तिच्या पहिल्या स्वप्नात पाहिली होती, ज्यामध्ये विठ्ठलदासने ती अपूर्ण पैठणी लपवली होती. पण साडी तर आता वैदर्भीच्या हातात होती, मग या पेटीत काय होते?

तिने थरथरत्या हाताने त्या पेटीचे जुने, गंजलेले कुलूप पहारीच्या साहाय्याने तोडले. पेटीचा दरवाजा उघडताच, आतून एक अत्यंत तीव्र, अस्सल तुळशीचा आणि अष्टगंधाचा सुगंध वाड्यात पसरला.

पेटीच्या आत सुताच्या पांढऱ्या कपड्यात गुंडाळलेली एक जुनी वस्तू होती. वैदर्भीने तो कपडा बाजूला केला. आत 'एक लहान, हाताने लिहिलेली जुनी वही' होती, जिची पाने पिवळी पडली होती. 

मोडी लिपीत आणि जुन्या मराठीत त्यावर काहीतरी लिहिले होते. आणि त्या वहीच्या सोबतच, तिथे एक अतिशय सुबक, विठ्ठलाची छोटीशी पण सुबक मूर्ती होती, जिच्या गळ्यात विठ्ठलदासने स्वतः विणलेला एक लहान धागा बांधला होता.

वैदर्भीने ती वही हातात घेतली. तिला मोडी लिपी वाचता येत नव्हती, पण आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, जसा तिचा हात त्या पानांना लागला, तशी तिच्या मेंदूत ती अक्षरे आपोआप स्पष्ट होऊ लागली. ती विठ्ठलदासची रोजनिशी होती!

तिने वाचायला सुरुवात केली. पहिल्या पानावरील मजकूर तिच्या काळजाला थेट भिडला:

'आज आषाढ शुद्ध नवमी. रुक्मिणीसाठी धूप-छाव पैठणी विणून पूर्ण होत आली आहे. पण सावकाराच्या माणसांचा पहारा वाढला आहे. मला ठाऊक आहे, माझा अंत जवळ आहे. पण विठूरायाने मला दृष्टांत दिला आहे. जर या जन्मी आमचा मेळ झाला नाही, तर आमचे हे ऋणानुबंध पुढच्या जन्मी पूर्ण होतील. मी माझा आत्मा या साडीत ठेवतो आहे असे मला वाटत आहे. पण माझा 'प्राण' आणि या साडीचे मूळ रहस्य मी या वहीत लिहून ठेवत आहे...'

वैदर्भीने घाईघाईने पाने उलटली. वहीच्या अगदी शेवटच्या पानावर जे लिहिले होते, ते वाचून वैदर्भीच्या अंगावर सरसरून काटा आला. तिथे लिहिले होते:

'सावकाराचा वंशज म्हणजेच राघवेंद्र सावंत, हा केवळ पैशासाठी या साडीचा शोध घेणार नाही. मागच्या जन्मी सावकाराने माझ्याकडून एक गुप्त विद्या चोरली होती— "सुवर्ण विणकाम विद्या", ज्याच्या बळावर तो कोणत्याही कापडाला सोन्यात आणि अफाट मोहात बदलू शकत होता. राघवेंद्रला ती विद्या हवी आहे. पण ती विद्या साडीत नाही, तर ती माझ्या वंशजाच्या रक्तामध्ये आहे! जोपर्यंत माझा वंशज जिवंत आहे, तोपर्यंत राघवेंद्र सावंत शांत बसणार नाही. रुक्मिणी, माझ्या वंशजाचे रक्षण कर... तोच या साडीचा खरा वारसदार आहे!'

"विठ्ठलदासचा वंशज?" वैदर्भीचे डोके सुन्न झाले. 

"पण विठ्ठलदास आणि रुक्मिणीचे तर लग्नच झाले नव्हते! मग त्याचा वंशज कुठून आला?"

तिने पुन्हा त्या पानांकडे पाहिले. तिथे खाली एका गावाचे नाव आणि एका लहान मुलाचा उल्लेख होता, जो विठ्ठलदासच्या सख्ख्या लहान भावाचा वंश होता. आणि त्या नावापुढे जे लिहिले होते, ते वाचून वैदर्भीचा श्वास थांबला.

तिथे लिहिले होते— 'माझा लहान भाऊ देविदास, त्याचा पणतू म्हणजेच दगडू विणकर, ज्याने ही साडी विकली. आणि दगडूचा एकुलता एक मुलगा, जो सध्या मुंबईत राहतो...'

त्या मुलाचे नाव तिथे लिहिले होते— 'राघव सावंतचा मॅनेजर, आनंद विणकर!'

"आनंद?!" वैदर्भीच्या तोंडातून किंकाळी फुटली. आनंद हा दुसरा कोणी नसून राघवेंद्र सावंतचा मुख्य सहाय्यक (PA) होता, ज्याला वैदर्भी फॅशन जगतात अनेकदा भेटली होती. 

आनंद हा अत्यंत साधा, गरीब घराण्यातून आलेला मुलगा होता, जो राघवेंद्रकडे नोकरी करत होता. याचा अर्थ, राघवेंद्र सावंतला पहिल्यापासून माहीत होते की विठ्ठलदासचा खरा वंशज कोण आहे! त्याने आनंदला केवळ आपल्याजवळ ठेवले होते, जेणेकरून तो त्या गुप्त विद्येचा वापर करून घेऊ शकेल.

त्याच क्षणी, वाड्याच्या बाहेर गाड्यांचे भयानक आवाज आले. टायर घासल्याचा तीक्ष्ण आवाज घुमला. वैदर्भीने दचकून पेटी बंद केली आणि ती वही आपल्या झोळीत ठेवली. तिने खिडकीतून बाहेर पाहिले.

वाड्याच्या बाहेर तीन काळ्या गाड्या येऊन थांबल्या होत्या. त्यातून राघवेंद्र सावंतचे कडक सुरक्षा रक्षक बाहेर पडले. आणि त्यांच्या पाठोपाठ, गाडीतून उतरला खुद्द राघवेंद्र सावंत. 

पंढरपूरच्या गाभाऱ्यात झालेल्या पराभवानंतरही त्याचा अहंकार कमी झाला नव्हता. त्याचे शरीर जरी जखमांनी भरले असले, तरी त्याच्या हातात आता एक आधुनिक बंदूक होती. पण सर्वात धक्कादायक गोष्ट पुढे होती.

त्याच्या रक्षकांनी गाडीच्या डिकीतून एका तरुणाला बाहेर ओढले, ज्याचे हात-पाय बांधलेले होते आणि तोंडावर पट्टी होती. तो दुसरा कोणी नसून आनंद होता! विठ्ठलदासचा तो शेवटचा वंशज.

राघवेंद्र सावंत हसत-हसत वाड्याच्या आत शिरला. त्याच्या पावलांचा आवाज वाड्यात घुमला. "वैदर्भी! मला माहीत होतं तू इथेच येणार! कारण विठ्ठल मंदिराच्या गाभाऱ्यातील तो संदेश मीच तिथे तांत्रिक शक्तीने उमटवला होता, जेणेकरून तू मला या शेवटच्या पेटीपर्यंत घेऊन येशील!"

वैदर्भी हातमागाच्या मागे उभी राहिली. तिचे हृदय वेगाने धडधडत होते. "राघवेंद्र! तू आनंदला का पकडलं आहेस? त्याचा यात काय दोष?"

राघवेंद्रने आनंदच्या तोंडावरची पट्टी काढली. आनंद रडत होता, "मॅडम, मला वाचवा! या सरांनी माझ्या वडिलांना फसवून ती साडी मिळवली आणि आता मला मारण्याची धमकी देत आहेत!"

राघवेंद्र क्रूरपणे हसला. "वैदर्भी, तू ती साडी पंढरपुरात पूर्ण केलीस, बद्दल धन्यवाद! आता ती साडी पूर्णपणे दैवी झाली आहे. पण त्या साडीची खरी शक्ती वापरण्यासाठी मला विठ्ठलदासच्या वंशाच्या रक्ताचा 'अंतिम बळी' द्यावा लागेल. आज आषाढी एकादशीची संपणारी रात्र आणि द्वादशीची पहाट आहे. जर मी या वाड्यात, याच हातमागावर आनंदचा बळी दिला, तर ती "सुवर्ण विणकाम विद्या" माझ्याकडे कायमची येईल आणि ही धूप-छाव पैठणी जगातील सर्वात शक्तिशाली वस्तू बनेल!"

राघवेंद्रने बंदूक आनंदच्या कपाळावर ठेवली. "साडी आणि ती जुनी वही माझ्या हवाली कर वैदर्भी, नाहीतर या विठ्ठलदासच्या वंशाचा शेवट आज माझ्या हातून होईल!"

वैदर्भी संभ्रमात पडली. तिच्या एका बाजूला ती पवित्र पैठणी आणि विठ्ठलदासची वही होती, जी तिच्या मागच्या जन्माची निशाणी होती. आणि दुसऱ्या बाजूला एका निष्पाप मुलाचा जीव होता, जो विठ्ठलदासचा वंशज होता.

"विचार करण्यासाठी फक्त पाच सेकंद वैदर्भी! वन... टू... थ्री..." राघवेंद्रने बंदुकीचा घोडा मागे ओढला.

वैदर्भीने डोळे मिटले. तिने झोळीतून ती वही आणि ती पैठणी साडी बाहेर काढली. "थांब राघवेंद्र! हे घे तुझी साडी आणि वही. आनंदला सोडून दे."

राघवेंद्रच्या चेहऱ्यावर अमानुष आनंद पसरला. त्याने आपल्या एका रक्षकाला साडी आणि वही घेण्यासाठी पुढे पाठवले. रक्षकाने वैदर्भीच्या हातातून त्या वस्तू घेतल्या आणि राघवेंद्रकडे दिल्या.

राघवेंद्रने ती पैठणी साडी हातात घेतली आणि विचीत्रपणे हसत म्हणाला, "वैदर्भी, तू खरोखरच मागच्या जन्मीही मूर्ख होतीस आणि या जन्मीही मूर्ख राहिलीस! तुला काय वाटलं, मी साडी मिळाल्यावर तुम्हा दोघांना जिवंत सोडणार?"

त्याने बंदूक आनंदवरून हटवून थेट वैदर्भीच्या कपाळावर नेम धरला!

"मागच्या जन्मी विठ्ठलदास माझ्या पूर्वजांच्या तलवारीने मेला, या जन्मी तू माझ्या या गोळीने मरशील! आणि तुझा हा खेळ कायमचा संपेल!" राघवेंद्रने ट्रिगरवर बोट ठेवले.

वैदर्भी जागेवरच गोठली. तिचे रक्षण करायला आता विठ्ठलदासचा आत्माही नव्हता. मृत्यू तिच्या अगदी समोर उभा होता. राघवेंद्रने ट्रिगर दाबला— धाड!

गोळी सुटली. वाड्यात प्रचंड आवाज झाला.

पण... गोळी लागल्याचा आवाज झाला, तरी वैदर्भीला वेदना झाली नाही. तिने आश्चर्याने डोळे उघडले. तिच्या समोर कोणीतरी उभे होते, ज्याने ती गोळी स्वतःच्या दंडावर झेलली होती.

तो आनंद नव्हता... तो कोणताही रक्षक नव्हता... ती आकृती पाहून राघवेंद्र सावंतच्या हातातील बंदूक गळून जमिनीवर पडली आणि त्याचे डोळे भयाने पांढरे झाले.

वैदर्भीच्या समोर उभी असलेली ती व्यक्ती दुसरी कोणी नसून... हुबेहूब विठ्ठलदास सारखा दिसणारा, पण अंगावर आजच्या काळातील पोलीस युनिफॉर्म असलेला एक तरुण अधिकारी होता! त्याच्या नेमप्लेटवर स्पष्ट अक्षरात लिहिले होते— 'असिस्टंट कमिशनर ऑफ पोलीस - प्रद्युम्न सूर्यवंशी'.

त्याच्या जखमेतून रक्त वाहत होते, पण त्याच्या चेहऱ्यावर तेच शांत, अद्भूत आणि विजयी हास्य होते. त्याने राघवेंद्रकडे पाहिले आणि त्याचा आवाज हुबेहूब विठ्ठलदास सारखा घुमला— "राघवेंद्र... म्हटलं होतं ना, खेळ अजून संपला नाही!"

पुढील भागात (भाग ८ - अंतिम भाग): हा पोलीस अधिकारी प्रद्युम्न सूर्यवंशी' कोण आहे? विठ्ठलदासने आपला आत्मा संपवून या नवीन शरीरात जन्म घेतला होता का? वैदर्भी, प्रद्युम्न आणि आनंद मिळून राघवेंद्र सावंतच्या या शंभर वर्षांच्या पापाचा अंत कसा करणार? आणि या 'धूप-छाव' पैठणीच्या ऋणानुबंधाचा शेवट काय होणार? जाणून घेण्यासाठी वाचा अनाहत चा अंतिम भाग ८!

क्रमशः 

मंडळी 

तुम्हा सर्वांना कथा आवडत आहे हे मला फक्त पहिल्या भागावरून समजले. पुढच्या भागांवरही तुमच्या प्रतिक्रियांची अपेक्षा आहे. 

ही कथा काल्पनिक आहे. 

14 जून 2026 

नमस्कार मंडळी फक्त 8 भागांची कथा आहे आणि 4 दिवसात संपणार आहे. कारण आधीच लिहून झाली आहे. फॉलो करा सगळे भाग सलग मिळतील. रोज दोन भाग प्रकाशित होतील. 

बाकी सगळं काही दत्तात्रेयार्पणमस्तू!!! शुभं भवतू!!! 

स्वतःला शोधताना - गौरी हर्षल